^Κορυφή
  • Armeni Η Δημοτική ενότητα Αρμένων...
    ...αποτελείται από τα δημοτικά διαμερίσματα: Καλύβες, Αρμένους, Νέο Χωριό, Στύλος, Ραμνή, Καρές, Μαχαιροί. Η μεγαλύτερη επιφάνεια του Δήμου, καλύπτεται από βοσκότοπους και καλλιεργούμενες εκτάσεις. Κατά τους θερινούς μήνες, οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν το μπάνιο τους στις βραβευμένες παραλίες των Καλυβών, του Γλάρου, της Κυανής Ακτής και της Κεράς....
  • Vamos Η Δημοτική ενότητα Βάμου...
    ...περιλαμβάνει τα δημοτικά διαμερίσματα: Βάμου, Γαβαλοχωρίου, Κάινας, Κεφαλά, Ξηροστερνίου, Πλάκας, Σελλίων, Καλαμίτσι Αλεξάνδρου και Κόκκινου Χωριού. Είναι ημιορεινή περιοχή με ποικιλόμορφο και ενδιαφέρον φυσικό περιβάλλον, όπου κυριαρχεί η τοπική δασώδης και θαμνώδης βλάστηση αλλά χαρακτηρίζεται και από την πλούσια αρχιτεκτονική κληρονομιά της. Υπήρξε στο παρελθόν πρωτεόυσα του Δήμου καί φιλοξενεί το Κέντρο Υγείας και Δικαστήριο.
  • Georgioupolis Η δημοτική ενότητα Γεωργιούπολης..
    ... με βουνό και κάμπο, ποταμούς, λίμνη και θάλασσα, άγρια φύση και καλλιεργήσιμη γη. Τοπία απαράμιλλης ομορφιάς, οικισμοί που διατηρούν το παραδοσιακό Κρητικό στοιχείο, αλλά και οικιστικές ζώνες με κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα, νυχτερινή ζωή, σύγχρονες ξενοδοχειακές μονάδες με υπηρεσίες υψηλής ποιότητας στόν τουρισμό.Μαθές, Καβρός, Κουρνάς, Κάστελλος, Φυλακή, Πάτημα, Δράμια, Εξώπολη και Καλαμίτσι Αμυγδάλου είναι τα χωριά της ενότητας αυτής.
  • Krionerida Η Δημοτική ενότητα Κρυονερίδας..
    ...αποτελείται από τις Βρύσες, την Μάζα, τον Αλίκαμπο, τον Εμπρόσνερο, τον Βαφέ και το Νίππος, ορεινά και ημιορεινά χωριά της ρίζας των Λευκών Ορέων. Τα χωριά αυτά χαρακτηρίζονται για τη φιλοξενία των κατοίκων τους, την διατήρηση της Κρητικής παράδοσης, ενώ κύρια ασχολία τους, είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία. Η Δ. ενότητα Κρυονερίδας, καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της επαρχίας Αποκορώνου και συνορεύει την Δήμο Σφακίων από νότια.
  • Fres Η Δημοτική ενότητα Φρε...
    ...αποτελείται από τα δημοτικά διαμερίσματα του Φρε, Μελιδονίου, Παιδοχωρίου, Πεμονίων και Τζιτζιφέ. Βρίσκεται στους πρόποδες των Λευκών Ορέων. Το έδαφος είναι ημιορεινό, παράγει άριστο λάδι, κρασί και εξαίρετα κτηνοτροφικά προϊόντα. Υπάρχουν 4 παραδοσιακά τυροκομεία που αξιοποιούν το γάλα της περιοχής και παράγουν άριστη γραβιέρα, ανθότυρους και μυζήθρα. Δύο βιοτεχνίες με παραδοσιακά έπιπλα, και πέντε Ελαιουργεία δίνουν ζωή στον τόπο διατηρώντας την παράδοση.
  • Asi Gonia Η Αση Γωνιά ..
    ...είναι ένα ορεινό χωριό του Δήμου με μεγάλη ιστορία, χωριό κτηνοτρόφων με 700 κατοίκους περίπου, και ο αριθμός αυτός αυξάνεται διαρκώς. Στην Αση Γωνιά γιορτάζει στις 23 Απριλίου ο Αγιος Γεώργιος ο Γαλατάς. Είναι η κεντρική εκκλησία στην πλατεία του χωριού και τη μέρα της γιορτής του Αγίου οι κτηνοτρόφοι κατεβάζουν τα πρόβατα από τα βουνά στην εκκλησία, τα αρμέγουν και μοιράζουν το γάλα στους παρευρισκόμενους. Σίγουρα μια πολύ ασυνήθιστη γιορτή.

Φρες

Ο παλιός Δήμος Φρε και σημερινή Δ.Ε. Φρε του Δήμου Αποκορώνου, ήταν ένας από τους 4 δήμους του Αποκόρωνα, που συστάθηκαν το 1880 και είχε 14 χωριά με 4.329 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 1881. H ιστορική του διαδρομή ήταν πολύ σημαντική με πλούσια δράση, εθνική και κοινωνική. Το 1911 οι δήμοι καταργήθηκαν και για ένα μικρό χρονικό διάστημα είχαμε τους αγροτικούς δήμους, ενώ το 1925 συστάθηκαν οι κοινότητες και κάθε χωριό απόκτησε την αυτοτέλεια του. Με το πρόγραμμα Ι. Καποδίστρια, το 1998 έγινε η ανασύσταση του Δήμου Φρε, με αποτέλεσμα να έχει περιορισμένη πληθυσμιακή σύνθεση και συνεπώς μικρές δυνατότητες ανάπτυξης και προοπτικής.

Η σημερινή έκταση της Δ.Ε. είναι 53.819 στρέμματα και εκτείνεται αμφιθεατρικά στους πρόποδες των Λευκών Ορέων. Αποτελείται από πέντε Τοπικές Κοινότητες με συνολικό πληθυσμό 1.117 ατόμων (απογραφή 2001) Το έδαφος είναι ημιορεινό, παράγει άριστο λάδι, κρασί και εξαίρετα κτηνοτροφικά προϊόντα. Εκείνο που χαρακτηρίζει τόσο τους ντόπιους όσους και τους απόδημους δημότες της Δ.Ε. Φρε, είναι η αγάπη για τα χωριά τους και η συνεχής προσπάθεια για τον καλλωπισμό και την προκοπή τους. Γι' αυτό έχουν δημιουργήσει πολιτιστικούς συλλόγους με στόχο τη διατήρηση των ηθών και εθίμων και γενικά της πολιτιστικής τους κληρονομιάς. Έτσι τα καλοκαίρια παρατηρείται ένα ζωντάνεμα της περιοχής, που οφείλεται στη μαζική παρουσία των αποδήμων και στην πραγματοποίηση πολλών εκδηλώσεων σε όλα τα χωριά. Στις Τοπικές Κοινότητες της Δ.Ε. ΦΡΕ υπάρχουν 4 τυροκομεία που αξιοποιούν το γάλα της περιοχής και παράγουν άριστη γραβιέρα, ανθότυρους και μυζήθρα. Δύο βιοτεχνίες με παραδοσιακά έπιπλα διασώζουν την κληρονομιά των παππούδων μας. Τέσσερα ελαιουργεία παράγουν άριστο και άφθονο λάδι με οξύτητα 0,5 έως 0,8,που διατίθεται στην κατανάλωση. Ακόμη ένας μύλος αξιοποιεί την τοπική παραγωγή χαρουπιού (ξυλοκέρατου) για ζωοτροφή και βιομηχανική χρήση. Σήμερα γίνονται προσπάθειες για τη δημιουργία παραδοσιακών καταλυμάτων με σκοπό τη δημιουργία υποδομής, για την αξιοποίηση του μεγάλου όγκου των Λευκών Ορέων, που εκτείνεται πάνω από τα χωριά της Δ.Ε. Φρε.

Τ.Κ. ΦΡΕ: Ο Φρες είναι κτισμένος στους πρόποδες των Λευκών Ορέων, σε υψόμετρο 220 μέτρων. Βρίσκεται στο μέσο της διαδρομής Χανίων-Ρεθύμνου και απέχει από τα Χανιά 25 χιλιόμετρα. Είναι κατά βάση αγροτικό χωριό και παράγει λάδι, κρασί και κτηνοτροφικά προϊόντα. Έχει πολλές φυσικές ομορφιές και πλούσια ιστορία, αφού ήταν ένα από τα τέσσερα κεφαλοχώρια του Αποκόρωνα και έδρα δήμου από το 1880. Με την αναμόρφωση των κοινοτήτων ξανάγινε έδρα του Δήμου Φρε το 1998. Ο σημερινός επισκέπτης μπορεί να ξεκουραστεί στη μαγευτική τοποθεσία του Λουτρού, που βρίσκεται πάνω στην παλιά εθνική οδό και έχει πηγή με γάργαρο νερό και αιωνόβια πλατάνια. Ο χώρος είναι άριστα διαμορφωμένος από το Δήμο και αρκετά ευρύχωρος για κάθε είδους κοινωνική εκδήλωση, αφού λειτουργεί ταβέρνα με πλούσια εδέσματα. Ανηφορίζοντας για το χωριό ο επισκέπτης διασχίζει ένα τοπίο κατάφυτο με ελιές και αμπέλια κα φθάνει σε ένα παραδοσιακό οικισμό. Οι κάτοικοι του Φρε είναι αρκετά δημιουργικοί και φημίζονται για τη φιλοξενία και την αγάπη που έχουν για το χωριό τους. Τα τελευταία 30 χρόνια έχει ξεκινήσει μια μεγάλη προσπάθεια από την κοινότητα και τους συλλόγους αποδήμων Φρεδιανών Αθήνας και Χανίων, που έχει οδηγήσει σε μεγάλα έργα καλλωπισμού και πλούσιες πολιτιστικές εκδηλώσεις, στη διάρκεια του δεκαπενταύγουστου. Στο Φρε ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει τη μεγαλόπρεπη εκκλησία της Ευαγγελίστριας με την εικόνα της Παναγίας, έργο του Ευαγγελιστή Λουκά, που έχει κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο, την πλούσια Πινακοθήκη που δώρισαν στο χωριό το ζεύγος Μάρκος και Αργυρώ Γιαννουλάκη, το πρόσφατα ανακαινισμένο αρχοντικό του Μανούσακα, που στεγάζει το Μουσείο του Φρε, με κύρια εκθέματα τα γενεαλογικά δέντρα 95 οικογενειών του χωριού, που καλύπτουν την περίοδο 1800-2000. Στο χώρο του ηρώου, που έχει την προμετωπίδα ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΧΡΕΟΣ, μπορεί να αποτίσει τον οφειλόμενο φόρο τιμής στους πεσόντες στους πολέμους Φρεδιανούς και να μελετήσει το πρωτοποριακό άγαλμα του Κρητικού αγωνιστή που φιλοτέχνησε ο Δημήτρης Καλαμάρας και δώρισε στο Φρε ο Κων/νος Μπουρμπάκης. Στον ίδιο χώρο είναι τοποθετημένες οι προτομές των Κων/νου Διγενάκη οπλαρχηγού-συγγραφέα, Σταύρου Κελαϊδή οπλαρχηγού δικηγόρου και του Κων/νου Λαγουμιτζάκη επιθεωρητή Μέσης Εκπαίδευσης, καθώς και τα ονόματα των αγωνιστών των Κρητικών επαναστάσεων και των εθελοντών των βαλκανικών πολέμων 1912-13. Ακόμη, μπορεί να δει πολλές παλιές και τοιχογραφημένες εκκλησίες ,που καλύπτουν την περίοδο από το 13ο αιώνα μέχρι το 16ο. Ξεχωρίζει ο ναός της Παναγίας των δύο βράχων στη θέση του Καπή ο λαγκός, που θυμίζει Μετέωρα, ενώ σημαντικές είναι και οι εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου στου Ρεγκούση, της Παναγίας στα Σηφιανά , της Παναγίας στου Κολοκύθη και του Αγίου Ιωάννη στον Κούκο . Στο τέλος μπορεί να καθίσει και να απολαύσει τον καφέ του στην ευρύχωρη και όμορφη πλατεία, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού.

Όπως φαίνεται η περιοχή είχε κατοικηθεί από πολύ παλιά. Τα ευρήματα που είναι φτωχά και διάσπαρτα σε μια μεγάλη ακτίνα στην ανατολική και βόρεια πλευρά του χωριού, περιμένουν τους ειδικούς για να κάνουν τις αναγκαίες ανασκαφές και να δώσουν τις υπεύθυνες και τεκμηριωμένες απαντήσεις. Αν και το θέμα της ονομασίας δεν έχει οριστικά επιλυθεί, αφού το κείμενο που βρέθηκε στα Ενετικά αρχεία και δίνει την πολυπόθητη εξήγηση αποτελεί αντικείμενο αντιδικίας, εμείς καταφεύγομε σε αυτό, μια και δεν έχομε άλλη επιλογή. Σύμφωνα λοιπόν με την αφήγηση του δόκτορα Τρουλινού, που καταγόταν από το γειτονικό χωριό Νίππος και έζησε εκεί στα μέσα του 16ου αιώνα, ο Φρες την εποχή των Βυζαντινών λεγόταν Φέγγη, λόγω της θαυμάσιας θέσης που είχε. Γύρω στο 1550 οι Ενετοί ίδρυσαν στο χωριό μια σχολή, όπου δίδασκαν Φραγκοπαπάδες, οι λεγόμενοι Φρέρηδες, από τη Γαλλική λέξη FRERE που σημαίνει αδελφός-μοναχός. Σιγά-σιγά η Φέγγη έγινε το χωριό των Φρέρηδων και στο τέλος κατέληξε σε Φρες. Βέβαια αυτό δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Μάλιστα κάποια εποχή οι Ενετοί χρησιμοποιούσαν στις απογραφές τους το όνομα του μεγαλοϊδιοκτήτη της περιοχής και το χωριό λεγόταν POMOGNA JULIANI, δηλαδή φέουδο του Τζουλιάνη. Ο Καστροφύλακας το 1583, ενώ αναφέρει ότι ο Φρες είχε 30 Ενετούς προνομιούχους, σε άλλο κατάλογο που παραθέτει με τους υπόχρεους για αγγαρείες, δεν αναφέρει το όνομα Φρες, αλλά το Pomogna Juliani. Αυτό δείχνει ότι για αρκετά χρόνια οι απογραφείς χρησιμοποιούσαν παράλληλα και τα δύο ονόματα, μέχρι που στο τέλος επικράτησε το σημερινό όνομα του χωριού.

Για τα χρόνια της Ενετοκρατίας δεν έχωμε καμιά γραπτή μαρτυρία για τα γεγονότα που διαδραματίζονταν στο χωριό. Στην απογραφή του 1583 ο Φρες έχει 30 προνομιούχους, πράγμα που σημαίνει ότι ανθούσε εκείνη την εποχή. Ακόμη η επιλογή του χωριού για την ίδρυση της σχολής των Φρέρηδων δείχνει τη σημασία που είχε ο τόπος για τους Ενετούς. Απόλυτο σκοτάδι καλύπτει την πρώτη Τούρκικη περίοδο 1645-1770, αφού δεν διασώζονται, ούτε γραπτές, ούτε προφορικές μαρτυρίες. Στην επανάσταση του Δασκαλογιάννη οι κάτοικοι του συνοικισμού Κοτσοβίτσα, που ζούσαν σε μια μικρή πεδινή έκταση πάνω από το χωριό και υπολογίζονται σε 50-60 άτομα, βοήθησαν τους επαναστάτες ή συμμετείχαν στο κίνημα. Μετά την παράδοση του Δασκαλογιάννη, οι Τούρκοι επέπεσαν στους αβοήθητους χωριάτες της Κοτσοβίτσας και τους αφάνισαν, καίγοντας την περιουσία και πυρπολώντας τα σπίτια τους. Από τους κατοίκους του μικρού οικισμού δεν γλίτωσε κανείς, αφού άλλοι σφάχτηκαν και άλλοι κάηκαν ζωντανοί στο μικρό σπήλαιο, όπου είχαν καταφύγει. Ακολούθησαν χρόνια σιωπής και πικρής σκλαβιάς, που σημαδεύτηκαν από τη σφαγή αγνώστου αριθμού Φρεδιανών στις ασπρες συκιές των Αρμένων, ενώ περίμεναν να αλέσουν τα γεννήματα τους. Ακολούθησε το ξέσπασμα της επανάστασης του 1821, στη διάρκεια της οποίας το χωριό θρήνησε αρκετά θύματα στον άπελπι αγώνα για τη λευτεριά. Κατά τη διάρκεια της Αιγυπτιακής εξουσίας (1830-1841) στο Φρε εγκαθίσταται το στρατηγείο των Αιγυπτιακών δυνάμεων. Στη βραχύβια επανάσταση του Χαιρέτη το 1841, ο Φρες ήταν και πάλι μπροστάρης στον αγώνα, όπως μας λέει η λαϊκή μούσα με το παρακάτω δίστιχο, που αναφέρεται στο Χαιρέτη : "Στου Φρε τον κατεβάσανε στου Σύμβουλου το σπίτι κι' εφημερίδες έκαμαν κι εγέμισεν η Κρήτη". Η πρώτη μπαλωτιά της τρίχρονης επανάστασης του 1866, έπεσε στο χωριό, όταν ο Νικόλας Τζιτζικαλάκης σκότωσε τον αιμοβόρο Χατζή-Χουσείν των Πεμονίων, που είχε σφάξει αναίτια τον παππού του στις ’σπρες συκιές. Στη διάρκεια των συγκρούσεων ο Φρες ήταν ένα διαρκές πεδίο συγκρούσεων, αφού δέσποζε στη λεκανοπέδιο του Αποκόρωνα. Οι ζημιές σε έμψυχο και άψυχο υλικό ήταν τεράστιες, ενώ πολλοί Φρεδιανοί ξενιτεύτηκαν για να αποφύγουν την εκδίκηση του δυνάστη. Στην επανάσταση του 1878 ο Φρες ήταν και πάλι στις επάλξεις. Η εκκλησία της Ευαγγελίστριας και το δημοτικό σχολείο φιλοξένησαν τις εργασίες της επαναστατικής συνέλευσης για πάνω από δύο μήνες και οι Φρεδιανοί πρόσφεραν ότι είχαν και δεν είχαν ,για να στηρίξουν τον αγώνα. Στην τελευταία τρίχρονη επανάσταση των ετών 1895-1897 οι Φρεδιανοί έκαναν και πάλι το χρέος τους και θρήνησαν αρκετά θύματα. Ακόμη πρόσφεραν και στήριξαν υλικά τις εργασίες της Μεταπολιτευτικής επιτροπής, όταν αυτή συνεδρίαζε στο χωριό . Όμως όλα αυτά ξεχάστηκαν, αφού σε λίγο ανέτειλε επιτέλους ο ήλιος της λευτεριάς στο πολύπαθο νησί μας. Δεν πέρασαν πολλά χρόνια και στο προσκλητήριο του 1912,οι Φρεδιανοί ανεξαρτήτως ηλικίας και οικογενειακής κατάστασης έτρεξαν εθελοντικά στα βουνά της Ηπείρου και της Μακεδονίας για να λευτερώσουν τους σκλαβωμένους αδελφούς τους. Πάνω από 25 άντρες άφησαν τις οικογένειες τους και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στον ωραίο αγώνα. Τέσσερις από αυτούς έμειναν για πάντα εκεί, δίνοντας μας με τη θυσία τους ένα αξεπέραστο παράδειγμα για μίμηση. Μετά την ένωση με την Ελλάδα το 1913, ακολούθησε την πορεία της Ελληνικής Δημοκρατίας και πρόσφερε αρκετά τέκνα του στους αγώνες για την ανεξαρτησία και την ακεραιότητα της Πατρίδα μας, τόσο στη Μικρά Ασία το 1922, όσο και στα βουνά της Αλβανίας το 1940 - 41.Στις 3-2-1945 στο Φρε υπογράφεται η συμφωνία ΕΑΜ-ΕΟΚ, σύμφωνα με την οποία δεν θα επέτρεπαν σε αντάρτες από άλλες περιοχές να μπουν στον Αποκόρωνα και αποφεύγεται με αυτόν τον τρόπο ο εμφύλιος. Τέλος στις 31-10-1945 το χωριό βομβαρδίζεται από τους Γερμανούς σαν αντίποινα για την ανταρτική δράση, με συνέπεια να σκοτωθούν δύο γυναίκες και να καταστραφούν μερικά σπίτια, ενώ η εκκλησία της Ευαγγελίστριας γλύτωσε σαν από θαύμα, μια και η βόμβα που τη κτύπησε πέρασε μέσα από τις διακοσμητικές τρύπες του καμπαναριού και έπεσε στην αυλή της χωρίς να σκάσει.

Τ.Κ. ΜΕΛΙΔΟΝΙΟΥ: Το Μελιδόνι είναι κτισμένο στις Β.Α. προσβάσεις των Λευκών Ορέων σε υψόμετρο 451 και έχει θέα μαγευτική, αφού το μάτι δεν χορταίνει να απολαμβάνει ένα ατέλειωτο ορίζοντα. Η περιοχή έχει κατοικηθεί από τα αρχαία χρόνια, αν και τα απομεινάρια της ανθρώπινης παρουσίας στην περιοχή είναι περιορισμένα. Μετά την ανάκτηση της Κρήτης από τους Βυζαντινούς και τον ερχομό των 12 Αρχοντόπουλων, που απλώθηκαν σε όλο το νησί και τόνωσαν το εθνικό φρόνημα, κύριος μεγάλης κτηματικής έκτασης στην περιοχή του χωριού έγινε κάποιος με το επώνυμο Μελιδόνης. Δυστυχώς δεν γνωρίζομε τον αρχοντικό οίκο στον οποίο ανήκε, αφού η προφορική παράδοση διέσωσε μόνο το τοπωνύμιο «στου Μελιδόνη τα χωράφια». Σε αυτά τα χωράφια κατέβηκαν από τις Χώσες των Λευκών Ορέων οι αδελφοί Γιώργης και Σήφης Μανούσακας ή Κόκκινοι (επειδή τα πρόσωπα τους ήταν κατακόκκινα) από την Ίμπρο, για να βοσκήσουν τα πρόβατα τους και να περάσουν το καλοκαίρι τους, εκεί κάπου στα 1700. Εκείνη την εποχή ο τόπος του σημερινού χωριού δεν κατοικούνταν (ίσως να καταστράφηκε κατά την κατάκτηση του νησιού από τους Τούρκους). Έτσι οι συγχωριανοί τους όταν ρώτησαν που είναι και γιατί δεν γύρισαν στην Ίμπρο, έμαθαν ότι οι Κόκκινοι θα ξεκαλοκαίριαζαν στου Μελιδόνη τα χωράφια. Αυτό επαναλήφθηκε και τα επόμενα καλοκαίρια, αφού ο τόπος ήταν καλύτερος σε σύγκριση με τα φτωχά χώματα της Ίμπρου. Σιγά-σιγά οι Σφακιανοί βοσκοί κατοίκησαν μόνιμα και δημιούργησαν ένα οικισμό ,που έμεινε στους μεταγενεστέρους σαν Μελιδόνι. Τα πρώτα επτά σπίτια του οικισμού δημιουργήθηκαν από τα 4 αγόρια του Σήφη Μανούσακα (Κόκκινου) και από τα 3 αγόρια του Γιώργη Μανούσακα. Το 1832 οι οικογένειες ανέρχονται σε 20 μια και οι απόγονοι των πρώτων οικιστών έφεραν νύφες και γαμπρούς από άλλα χωριά. Ακόμη εδώ εγκαταστάθηκαν και κάποιοι τρίτοι από περιοχές του Νομού Χανίων, που για διάφορους λόγους βρήκαν ασφαλές καταφύγιο στο ορεινό χωριό. Το 1867 το χωριό ανήκει στο Νομό (Λιβά) Σφακίων και στην επαρχία (Καζά) Αποκορώνου, ενώ το 1881 έχει 259 κατοίκους και συγκροτεί μαζί με 13 ακόμη χωριά το νεοσύστατο Δήμο Φρε. Μέχρι το 1940 η αύξηση των κατοίκων είναι συνεχής, αλλά από τότε έχουμε μια φθίνουσα πορεία. Στα χρόνια της σχετικά μικρής ιστορικής διαδρομής το Μελιδόνι ανέδειξε σημαντικούς αρχηγούς που ηγήθηκαν των επαναστάσεων κατά των Τούρκων και καταξίωσαν το χωριό σε καπετανοχώρι. Ο πρώτος ήταν ο Ιωσήφ Κωνσταντουδάκης (εγγονός του Ιωσήφ Μανούσακα-Κόκκινου) που έμεινε στην ιστορία σαν Σήφακας, λόγω της σωματικής διάπλασης-ρώμης. Η ηγετική φυσιογνωμία και η μεγάλη δράση του κατά την επανάσταση του 1821, κατά την οποία ήταν γενικός αρχηγός Αποκορώνου, τον έκανε γνωστό στο Πανελλήνιο. Σε σημαντική φυσιογνωμία αναδείχτηκε και ο μικρότερος αδελφός του Σήφακα ο Αντώνης ,που ηγήθηκε όλων των εξεγέρσεων και ευτύχησε να δει την Κρήτη ελεύθερη.Μια ακόμη σημαντική προσωπικότητα ήταν ο Μανουσοσήφης, δεύτερος ξάδελφος των Κωνσταντουδάκηδων. Σύμφωνα με τον Ψιλάκη : <>.Tέλος σε σπουδαία μορφή αναδείχτηκε και ο Ανδρέας Κακούρης, που έλαβε μέρος στην επανάσταση του Θερίσου και θάφτηκε με τιμές στρατηγού το 1916.Το Μελιδόνι έδωσε το αγωνιστικό του παρόν σε όλους τους αγώνες του έθνους μας, πάντα στα πλαίσια των πληθυσμιακών του δυνατοτήτων Οι σημερινοί του κάτοικοι χαρακτηρίζονται για την επιμονή τους να παλεύουν την πατρώα γη και να την αναγκάζουν να καρπίζει. Έτσι ο επισκέπτης μένει κατάπληκτος βλέποντας τους ελαιώνες να φτάνουν μέχρι ψηλά στη Μαδάρα. Ακόμη εντυπωσιάζεται από το πλήθος των αγροτικών δρόμων, που υπάρχουν σε όλο τον ορεινό όγκο και από την πληροφορία ότι με προσωπική εργασία όλων των Μελιδονιανών διανοίχτηκε το 1958 ο αμαξιτός δρόμος, που ένωσε τα Πεμόνια με το Μελιδόνι και έβγαλε το χωριό από την απομόνωση. Από τα σπήλαια που βρίσκονται στην περιοχή του χωριού και αποτελούν αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας τα τελευταία χρόνια από ξένες αποστολές , ξεχωρίζουν το Μαύρο Σκιάδι , ο Γουργούθακας (που είναι από τα μεγαλύτερα Σπηλαιοβάραθρα του κόσμου), η Λεντάκα, η Σπηλιάρα κ.α.

Τ.Κ. ΠΕΜΟΝΙΩΝ: Τα Πεμόνια είναι κτισμένα στη ρίζα του βουνού και εκμεταλλεύονται μια αρκετά εύφορη κοιλάδα με αμπέλια και ελιές. Για την ιστορική διαδρομή του χωριού τα αρχαία και τα βυζαντινά χρόνια δεν έχομε πολλές πληροφορίες. Διασώζεται η σημαντική βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που αναστηλώθηκε πρόσφατα ,ενώ όλες οι ενδείξεις συνηγορούν ότι κατοικήθηκε από πολύ παλιά και ήταν ένα πλούσιο μέρος.Το όνομα του χωριού την ύστερη περίοδο της Ενετοκρατίας ήταν POMOGNA BAROZZI ,που σημαίνει φέουδο, περιοχή με περιβόλια του αρχοντικού οίκου BAROZZI. Ο οίκος αυτός εξουσίαζε στην ευρύτερη περιοχή και είχε αρκετή δύναμη. Στην απογραφή του Καστροφύλακα το 1583 το χωριό είχε 389 κατοίκους Όταν η περιοχή καταλήφθηκε από τους Τούρκους το 1645 χάθηκε η οικογένεια Μπαρότση αλλά έμεινε το Πομόνια ,που με μικρή παραφθορά έγινε Πεμόνια. Βέβαια οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Ενετοί της περιοχής για να μην χάσουν τις περιουσίες τους αλλαξοπίστησαν .Γι' αυτό οι Τούρκοι που κατοικούσαν στο χωριό ήταν πολυπληθείς ( 75 τουφέκια στην επανάσταση του 1866 ) και είχαν εριστική συμπεριφορά ,όπως λένε οι αφηγήσεις των παλαιοτέρων. Διαβόητοι για τη συμπεριφορά τους ήταν οι αιμοσταγείς τύραννοι Χατζή Χουσείν ,που σκοτώθηκε από τον Φρεδιανό Νικόλα Τζιτζικάλη το 1866 και οι Κουρταγάδες, που λυμαίνονταν τον Αποκόρωνα με τις Ζουρίδες τους (συμμορίες ) .Στην επανάσταση του 1821 τα Πεμόνια ανέδειξαν μια σημαντική προσωπικότητα, τον πεντακοσίαρχο Εμμανουήλ Σμαραγδή, που έμεινε στην ιστορία με το παρανόμι Αλιβάνιστος και σκοτώθηκε στα Τσικαλαριά στις 12-7-1822.Μετά την απελευθέρωση της Κρήτης οι κάτοικοι του χωριού ασχολήθηκαν με τηνκαλαθοπλεκτική ,την καρεκλοποιία, την κατασκευή πήλινων σκευών (πιθάρια ,λαγήνια ) που συμπλήρωναν το γεωργικό τους εισόδημα. Από τις σημερινές δραστηριότητες ξεχωρίζουμε τις δύο βιοτεχνίες του χωριού, που κατασκευάζουν παραδοσιακά έπιπλα. Οι πιο σημαντικές Πεμονιανές προσωπικότητες ήταν : 1) Ο Βασίλειος Στ. Θωμαδάκης, που σπούδασε νομικά. Διορίστηκε στο Δημόσιο και πέρασε από όλες τις βαθμίδες της διοικητικής ιεραρχίας ( προϊστάμενος της υπηρεσίας εξωτερικού εμπορίου-γενικός γραμματέας στο υπουργείο Εθνικής οικονομίας ).Συνέγραψε την πραγματεία << Βασικαί όψεις της Ελληνικής Οικονομίας >> και σειρά βιβλίων με λαογραφικό περιεχόμενο. 2) Ο Νικόλαος Κ. Κουτσουρελάκης που σπούδασε νομικά και υπηρέτησε σαν συνταγματάρχης της στρατιωτικής δικαιοσύνης. Ήταν ο συντάκτης του συντάγματος της Κρητικής πολιτείας και είχε εκλεγεί γερουσιαστής. Από τα Πεμόνια κατάγονταν οι δεινοί οργανοπαίχτες της Κρητικής μουσικής αδελφοί Κουτσουρέληδες.

Τ.Κ. ΠΑΙΔΟΧΩΡΙΟΥ: Το Παϊδοχώρι είναι έδρα του ομώνυμου δημοτικού διαμερίσματος, στο οποίο ανήκουν το Νεροχώρι και οι Αγιοι Πάντες. Είναι κτισμένο αμφιθεατρικά στους πρόποδες των Λευκών Ορέων και σε υψόμετρο 270 μ. και η θέα που προσφέρει στον επισκέπτη είναι πανοραμική. Για την ιστορία του χωριού δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία. Είναι πολύ πιθανό η ονομασία του χωριού να προήλθε από τον κληρικό Παϊδη που στην απογραφή των ναών του 1637 δηλώνει την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου με έσοδα. Άλλοι υποστηρίζουν ότι το όνομα του χωριού μπορεί να προέρχεται από τη λέξη « παϊδια», δηλαδή από τα ατροφικά χαρούπια, μια και στην περιοχή που δεν είναι ιδιαίτερα γόνιμη , φύονται πολλές χαρουπιές. Η άποψη όμως αυτή δεν είναι αιτιολογημένη, αλλά αποτέλεσμα λογικού συνειρμού. Την περίοδο της Ενετοκρατίας το χωριό ήταν κατοικημένο ,πράγμα που πιστοποιείται από την ύπαρξη ενετικού κτίσματος που ανακαλύφθηκε πρόσφατα . Σύμφωνα με την απογραφή του Βασιλικάτα, το 1630 η περιοχή είχε την ονομασία Πομόνια Barbarigo δηλαδή ιδιοκτησία περιβόλι του Ενετού άρχοντα Βarbarigo .Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου κτίστηκαν στο χωριό δύο βυζαντινές εκκλησίες της Παναγίας στο βόρειο τμήμα και της Αγίας Αικατερίνης ανατολικά. Κατά την Τουρκοκρατία κατοικούνταν από μικτό πληθυσμό Χριστιανών και Μωαμεθανών. Στις αλλεπάλληλες επαναστατικές ενέργειες κατά των Τούρκων το 1866,1878 και 1895-97 συμμετείχαν ενεργά οι Παϊδοχωριανοί και διακρίθηκαν στα πεδία των μαχών. Ηγετικές φυσιογνωμίες κατά την περίοδο αυτή αναδείχθηκαν ο Νικόλαος Μαντωνανάκης,, ο Βαρδής Μαραγκουδάκης ,ο Ιωάννης Ευθ. Πανηγυράκης ,ο Μάρκος Γ. Πανηγυράκης ( Γλυνομάρκος ), ο Ιωάννης Πετρουλάκης ( Νικηφορογιάννης ) και ο Κων/νος Χαβρεδάκης. Από αυτούς ο Μαντωνανάκης και ο Χαβρεδάκης εκλέχθηκαν βουλευτές κατά τη διάρκεια της Κρητικής Πολιτείας, ενώ ο Ιωάννης Λιόδης και ο Γεώργιος Μάρκου Πανηγυράκης, βουλευτές της Ελληνικής Βουλής.Μετά την ένωση με τη μητέρα Ελλάδα πολλοί ήταν εκείνοι που έλαβαν μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους, στη Μικρασιατική εκστρατεία και στον πόλεμο του 1940-41.Κάποιοι από αυτούς δεν γύρισαν ποτέ πίσω, ενώ κάποιοι άλλοι επέστρεψαν με αναπηρίες και άλλα προβλήματα. Στις αρχές του 1900 και ενώ μόλις είχε ανατείλει ο ήλιος της λευτεριάς μπήκε πάρα πολύ έντονα το θέμα της επιβίωσης μια και η περιοχή παρήγε μικρές ποσότητες λαδιού , κρασιού και κτηνοτροφικών προϊόντων . Το άνοιγμα της αγοράς εργασίας της Αμερικής ήταν ένα θεόσταλτο δώρο, το οποίο έτρεξαν να πάρουν όλοι σχεδόν οι νέοι του χωριού. Πολλοί από αυτούς γύρισαν πίσω και έκτισαν σπίτια ή αγόρασαν γη. Κάποιοι άλλοι όμως παρέμειναν εκεί για πάντα και οι απόγονοί τους σήμερα αποτελούν επίλεκτα μέλη της Ελληνικής ομογένειας.Ένα δεύτερο και μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα κυριάρχησε τη δεκαετία του 1960 και οδήγησε στη σταδιακή απορφάνιση του χωριού. Προορισμός αυτή τη φορά ήταν η Αυστραλία, η Γερμανία και κυρίως τα αστικά κέντρα Χανιά και Αθήνα, όπου πλέον υπάρχουν πάρα πολλοί απόδημοι Παϊδοχωριανοί. Όλοι τους αγαπούν με πάθος το χωριό τους και το επισκέπτονται τακτικά και κυρίως το καλοκαίρι. Κατά τη διάρκεια της ειρηνικής περιόδου και ιδιαίτερα τα τελευταία 50 χρόνια οι κάτοικοι του χωριού επέδειξαν ιδιαίτερη φιλομάθεια και ανέδειξαν πολλούς προικισμένους επιστήμονες που διαπρέπουν στα γράμματα και στις επιστήμες. Γι’ αυτό και οι Παϊδοχωριανοί δίκαια επαίρονται για την προκοπή των παιδιών τους.

ΝΕΡΟΧΩΡΙ: Το Νεροχώρι είναι κτισμένο στην κορυφή ενός εύφορου λόφου και ανήκει στο Δ. Δ. Παϊδοχωρίου. Οι πληροφορίες που διαθέτομε δεν είναι επαρκείς για να πούμε με σιγουριά, αν ο χώρος ήταν κατοικημένος στα παλιά χρόνια. Γι’ αυτό περιοριζόμαστε να καταγράψομε τα ιστορικά στοιχεία που έχομε και ξεκινούν εκεί κάπου στα 1800 και συνδέονται με την ανακάλυψη της εικόνας της Αγίας Μαρίνας.Τότε στη βραχώδη, άνυδρη και άγονη περιοχή ,που βρίσκεται ανατολικά και απέναντι από το Νεροχώρι, υπήρχε οικισμός με την ονομασία Κουκιανά. Σύμφωνα με την παράδοση οι κάτοικοι του οικισμού έβλεπαν συχνά τα βράδια ,στη θέση του σημερινού Νεροχωριού, ένα φως. Οι Κουκιανοί παραξενεύτηκαν για το φαινόμενο και όταν το αναζήτησαν, με έκπληξη διαπίστωσαν ότι το φως προέρχονταν από την εικόνα της Αγίας Μαρίνας. Το γεγονός θεωρήθηκε θαύμα και στο σημείο που βρέθηκε η εικόνα, έκτισαν το σημερινό ναό. Γύρω από την εκκλησία έκτισαν τις νέες κατοικίες τους, αφού η περιοχή και εύφορη ήταν και διέθετε αρκετό νερό , εγκαταλείποντας τα παλιά οικήματα τους. Έτσι δημιουργήθηκε ένα νέο χωριό με το όνομα Νεροχώρι, αφού σε μικρό βάθος υπάρχει άφθονο βρυσικό νερό. Η σύντομη ιστορική πορεία του χωριού συμπίπτει με την Τουρκική κατοχή και τους σκληρούς αγώνες που έλαβαν χώρα στην ευρύτερη περιοχή,για την αποτίναξη του ζυγού. Τη συμμετοχή των Νεροχωριανών στα επαναστατικά κινήματα από το 1821 και μετά, πιστοποιεί η εισβολή Τούρκων στρατιωτών στο χωριό σε ώρα Κυριακάτικης λειτουργίας. Ευτυχώς οι κάτοικοι πρόλαβαν και έφυγαν και οι Τούρκοι ξέσπασαν στον ιερέα, τον οποίο και κρέμασαν σε μια μουριά στον Πήγαδο. Στήριγμα της ορθόδοξης πίστης και ζωής των κατοίκων του χωριού στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ήταν δύο θαρραλέοι κληρικοί, ο παπά-Γιώργης Μαριακάκης (1821-1894 ) και ο παπά-Χριστόδουλος Δαρατσάκης (1833-1912).Ριψοκίνδυνοι και τολμηροί ενθάρρυναν τους Νεροχωριανούς στη συμμετοχή τους στους επαναστατικούς αγώνες και παράλληλα αποτελούσαν το ανάχωμα στις προσπάθειες των παπικών για προσηλυτισμό στο δυτικό δόγμα .Όμως η μορφή που σήμερα ξεχωρίζει και αποτελεί το καύχημα του χωριού, είναι ο Μητροπολίτης Ειρηναίος Γαλανάκης ,με σημαντικό ποιμαντικό και κοινωνικό έργο.Η πληθυσμιακή εξέλιξη του Νεροχωρίου δεν ήταν πολύ μεγάλη ,αφού σε μικρή απόσταση από αυτό υπάρχουν πολλά χωριά. Η ζωντάνιακαι πληθυσμιακή ακμή του Νεροχωριού συμπίπτει με τη δεκαετία του 1940,όταν το χωριό έχει 180 ψυχές. Οι Νεροχωριανοί διακρίνονται για την αγάπη τους προς τη γενέθλια γη και προσφέρουν όσο μπορούν για την αναζωογόνηση και την επιβίωση του.

ΑΓΙΟΙ ΠΑΝΤΕΣ: Oι Αγιοι Πάντες είναι ένας νέος οικισμός κτισμένος σε ένα κομβικό σημείο πάνω στη διασταύρωση του δρόμου που έρχεται από τα Χανιά ,με το δρόμο που οδηγεί από τα χωριά της ρίζας στο διοικητικό κέντρο της επαρχίας το Βάμο. Σύμφωνα με την αφήγηση του Τρουλινού εδώ βρισκόταν το χωριό με την ονομασία Επτάλοφος, για το οποίο δεν έχομε άλλες πληροφορίες. Σ' αυτό το σημείο την εποχή της Τουρκοκρατίας υπήρχε ένας τεκές με το χάνι (πανδοχείο ) του Μπαμπά Αλί ,γι' αυτό και οι παλαιότεροι μιλούν για το χωριό Μπαμπαλή. Όταν έφυγαν οι Τούρκοι το χάνι ερήμωσε και έπεσε. Γύρω στα 1900 ο Σταύρος Νικηφοράκης από το Μελιδόνι και ο Γιάννης Κουράκης από τα Κυριακοσέλια εγκαταστάθηκαν στην περιοχή και έγιναν οι δημιουργοί του σημερινού οικισμού. Την ίδια περίοδο ο Φρεδιανός καλόγερος Ιωάννης Παπαγιαννάκης αναστήλωσε την ερειπωμένη εκκλησία του 12ου αιώνα που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού με τον εξής πρωτότυπο τρόπο. Ξεκίνησε έρανο και σ' όποιον τον βοηθούσε οικονομικά, υποσχόταν ότι θα δώσει το όνομα του στη νέα εκκλησία, αφού το όνομα της παλιάς δεν ήταν γνωστό. Στο τέλος και επειδή οι δωρητές ήταν πολλοί αποφάσισε να την ονομάσει των Αγίων Πάντων ,για να ικανοποιήσει όλους όσους τον συνέδραμαν στο θεάρεστο έργο του. Γύρω από τους πρώτους οικιστές άρχισαν σιγά-σιγά να μαζεύονται και άλλοι από τα γυρόχωρα και έτσι δημιουργήθηκε ένας νέος οικισμός που ονομάστηκε επίσημα ’γιοι Πάντες το 1959 .Στα πρώτα του βήματα ανήκε στην κοινότητα Παϊδοχωρίου και σήμερα στην ομώνυμη Τοπική Κοινότητα της ΔΕ Φρε. Τα εδάφη γύρω από το χωριό είναι πολύ γόνιμα και παράγουν αρκετό λάδι και κρασί ,ενώ η εύκολη οδική πρόσβαση προς τα αστικά κέντρα Χανιά και Ρέθυμνο, του δίνει καλές προοπτικές για ένα αξιόλογο αύριο. Στο δυτικό άκρο του χωριού κτίστηκε το 1974 το ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ από το Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Κισσάμου και Σελίνου Ειρηναίο Γαλανάκη, με σκοπό να γίνει Πνευματικό και Πολιτιστικό κέντρο της περιοχής.

Τ.Κ. ΤΖΙΤΖΙΦΕ: Η Τοπική Κοινότητα του Τζιτζιφέ αποτελείται από δύο γειτονιές κτισμένες πάνω σε δύο επιμήκεις λόφους που κατεβαίνουν από το βουνό προς τον κάμπο και χωρίζονται από μια ρεματιά, που ονομάζεται Φαραγγούλι. Στον πάτο της ρεματιάς είναι μια χιλιοτραγουδισμένη βρύση με πλατάνια, κάτω από τα οποία συνεδρίασαν πολλές φορές οι ηγέτες των Κρητικών επαναστάσεων του 1866,1878 και 1895-97.Τα σπίτια είναι μαστορικά κτισμένα με πέτρα πάνω στα αλλεπάλληλα επίπεδα των δύο λόφων με αποτέλεσμα να δημιουργούν ένα όμορφο παραδοσιακό οικισμό. Η θέα προς τα χωριά της λεκάνης του Αποκόρωνα είναι εντυπωσιακή. Το όνομα του χωριού φαίνεται ότι προέρχεται από το δέντρο τζιτζιφιά ,που ευδοκιμεί στην περιοχή. Η ιστορική διαδρομή του χωριού χάνεται μέσα στους αιώνες. Όμως ένα είναι σίγουρο. Ο χώρος κατοικήθηκε από πολύ παλιά και διατήρησε το όνομα του για πάνω από χίλια χρόνια. Πράγματι η πρώτη γραπτή αναφορά γίνεται από τον ελευθερωτή της Κρήτης Νικηφόρο Φωκά το 960μ. χ . ,που καταγράφει το όνομα του χωριού σαν Ζιζιφέα. Άλλες πληροφορίες ή μνημεία από τη Βυζαντινή περίοδο που ακολουθεί δεν έχουμε. Κατά τη μακρά περίοδο της Ενετοκρατίας που αρχίζει το 1204 και τελειώνει το 1645 φαίνεται ότι ο Ζιζιφέας γνωρίζει μέρες δόξας. Στην απογραφή του Καστροφύλακα το 1583 αναφέρεται σαν ZIZIFFEA SANTA LUCIA ( Αγία Φωτεινή ) με 115 κατοίκους και 40 προνομιούχους. Η εκκλησία της Αγίας Φωτεινής ή Αγία Φωθιά όπως αναφέρεται στο συμβόλαιο της Μαδάρας του 1828, θα πρέπει να ήταν η κύρια εκκλησία της πρώτης γειτονιάς του χωριού. Όμως επειδή δεν άντεξε τη φθορά του χρόνου έπεσε η σκεπή της και ερειπώθηκε. Τα τελευταία χρόνια αναστηλώθηκε και λειτουργείται. Μετά την επικράτηση των Τούρκων και μέχρι την επανάσταση του 1821 δεν έχομε καμιά μαρτυρία για την κατάσταση που επικρατούσε στην περιοχή. Είναι όμως πιθανό να είχαμε και εδώ το φαινόμενο της αλλαγής της πίστης των Ενετών και την υιοθέτηση του Μωαμεθανισμού, για να διατηρήσουν την περιουσία και τα προνόμια τους .Αυτό εξηγεί το μεγάλο αριθμό των Τούρκων που κατοικούσε στο χωριό, το φανατισμό και τη θηριωδία που επιδείκνυαν , όπως ο διαβόητος Γενίτσαρος Ομέρ που σκοτώθηκε στα χάλαρα του Αγίου Βασιλείου το 1828 από το Μπρονιερίτη Ξενοθοδωρή. Κατά τη διάρκεια των αλλεπάλληλων επαναστατικών κινήσεων από το 1821 και μέχρι το1897 ο Τζιτζιφές ,όπως και τα άλλα χωριά της ρίζας, ήταν ένα χώρος όπου συγκρούονταν καθημερινά οι ντόπιοι με τις ορδές των Τούρκων και των συμμάχων των ( Αιγύπτιοι ,Αλβανοί, Βεγγάζιοι κ.τ.λ. ),που προσπαθούσαν να κρατήσουν το νησί στην κατοχή τους. Ο τόπος γνώρισε μέρες πόνου και οδύνης και μέρες μεγαλείου και πατριωτικής έξαρσης. Η βρύση και τα βαθύσκιωτα πλατάνια της γινόταν το σημείο συγκέντρωσης των καπεταναίων ,που συνεδρίαζαν για να πάρουν τις μεγάλες και κρίσιμες αποφάσεις για συνέχιση του αγώνα ή για την κατάθεση των όπλων.Ο πολύχρονος αγώνας ανέδειξε δύο σπουδαίους άντρες. Ο ένας ήταν ο Γεώργιος Παπαδάκης ή Ξέπαπας ( επειδή πέταξε τα ράσα ) που ηγήθηκε των επαναστατών στην εθνεγερσία του 1821 και σκοτώθηκε στη Γραμβούσα το 1823.Ο ιστορικός Ψιλάκης μιλεί με θαυμασμό για τα έργα και τις ημέρες του ονομαστού αυτού άντρα, που διορίστηκε φροντιστής οικονομίας στην Προσωρινή διοίκηση Κρήτης και δεν ήταν μόνο ένας από τους πρωτεργάτες της επανάστασης , <>.Ο γιος του Ιωάννης έγινε πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ γαμπροί έγιναν ο ονομαστός πατριώτης Εμμανουήλ Αντωνιάδης και ο υποστράτηγος Φώτιος Αγγελίδης. Ο άλλος ήταν ο Αναγνώστης Μιχελιουδάκης ,που διακρίθηκε στο ξεσηκωμό του 1866 και διετέλεσε πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Φρε από το 1906 και μέχρι το 1911.Μετά την απελευθέρωση και την ένταξη της Κρήτης στον εθνικό κορμό ο Τζιτζιφές πρόσφερε αρκετά παλικάρια στους αγώνες του έθνους μας. Σήμερα ο Τζιτζιφές αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της παράδοσης της περιοχής μας και την έδρα του ριζίτικου τραγουδιού. Η σημερινή εικόνα του χωριού ακολουθεί την γενικότερη εικόνα της Ελληνικής επαρχίας. Παράγει λάδι, κρασί, χαρούπια και άφθονα κτηνοτροφικά προϊόντα. Υπάρχουν διάφορα ενοικιαζόμενα καταλύματα για την θερινή περίοδο και ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι στο χωριό λειτουργούν 3 τυροκομεία και τρεις ταβέρνες με πληθώρα επισκεπτών - πελατών που γεύονται και χαίρονται καθημερινά την παράδοση του τόπου. Αξίζει να τονιστεί ακόμα ότι ο Τζιτζιφές ήταν το μόνο χωριό της Κρήτης με παραγωγή καραμπασιού (δαφνέλαιου) προϊόν που κράτησε το χωριό οικονομικά ζωντανό στα δύσκολα χρόνια. Το καραμπάσι χρησιμοποιούνταν για θεραπευτικούς και καλαισθητικούς σκοπούς και παράγεται σήμερα σε μικρές ποσότητες, από έναν και μοναδικό συνεχιστή της λαϊκής αυτής παράδοσης. Όσον αφορά την αγάπη των αποδήμων για τον τόπο τους αυτή είναι δεδομένη και εκφράζεται συνεχώς με έργα ανάπλασης και βελτίωσης της υποδομής του χωριού ( ανακαίνιση κοινοτικού καταστήματος, κοινοτικού ιατρείου, αναστύλωση καμπαναριού κ.α.).Επίσης σε κάθε ευκαιρία οι απόδημοι με την αμέριστη συμπαράσταση των μονίμων κατοίκων του χωριού διοργανώνουν εκδηλώσεις πολιτιστικού περιεχομένου αναβιώνοντας τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής.


Facebook twitter youtube